Hơn hai mươi năm trước, ít ai mường tượng được con đường từ đê Ngô Xá đi xã Tiên Lương (huyện Cẩm Khê, Phú Thọ) lại được trải bê-tông nhựa hiện đại, nối thẳng lên cây cầu Ngòi Giành, vĩnh viễn chấm dứt cảnh bị cô lập, đò giang trắc trở mỗi mùa nước lũ ở vùng quê bán sơn địa này. Miền đất Hoa Khê-Cẩm Khê hiện nay nhìn từ vệ tinh (qua Google Map) giống như một doi đất trên “dòng sông” trung du khổng lồ.
Miền đất có tên như hoa, như gấm
Cẩm Khê (tên cũ là Hoa Khê được dùng trong gần 400 năm), là huyện phía tây bắc của tỉnh Phú Thọ, cộng đồng cư dân gần 130 nghìn người sinh sống trên miền đất rộng 23.425 héc-ta. Tên cũ Hoa Khê có nghĩa là khe nước hoa, nôm na là ngòi nước đẹp như hoa. Còn tên gọi Cẩm Khê chính thức được xác lập vào năm Thiệu Trị thứ nhất đời nhà Nguyễn (năm 1841) với sáu tổng, 41 làng. Vì phạm húy với tên Hoàng Thái hậu Hồ Thị Hoa (mẹ Vua Thiệu Trị), nhà Nguyễn đã đổi Hoa Khê thành Cẩm Khê. Dẫu gì thì chữ “Hoa” và chữ “Cẩm” (gấm vóc), cả hai đều đẹp lung linh như chính miền đất này!
 |
| Rừng cọ Cẩm Khê |
Với đặc trưng miền đất trung du bán sơn địa, thấp dần từ tây bắc xuống đông nam, Cẩm Khê hiền hòa phân thành hai vùng rõ rệt: vùng đồi và vùng ven sông. Tạo tác thiên nhiên thật khéo phân định địa giới Cẩm Khê bằng ba con sông và một dãy núi vòng cung. Ranh giới ở phía đông là dòng Thao Giang quanh năm đỏ nặng phù sa, ở phía tây là dãy núi vòng cung thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, ở phía nam là dòng sông Bứa mà hạ lưu của nó nhập vào sông Thao, ở phía bắc là ngòi Giành-một chi lưu của dòng Thao Giang.
